Op-art
Dowiedz się więcej o op-arcie – sztuce lat 60., która sprawia, że płaskie obrazy pęcznieją, falują i migoczą za pomocą samych pasów, kwadratów i kół, od Victora Vasarely’ego i Bridget Riley po Soto i Cruz-Dieza – i zamień zdjęcie w złudzenie optyczne w aplikacji Op-art w PictorX.
Czym jest op-art?
Op-art, skrót od optical art (sztuka optyczna), to nurt malarstwa abstrakcyjnego, który w połowie lat 60. szturmem zdobył świat sztuki. Jego obrazy składają się wyłącznie z precyzyjnych form geometrycznych – pasów, szachownic, kół, kropek i kwadratów – zwykle w silnie kontrastującej czerni i bieli albo w jaskrawych barwach. Starannie ułożone, te proste formy oszukują oko: płaskie płótna zdają się wybrzuszać, falować, migotać, wirować lub drgać, a niektóre przyprawiają widzów wręcz o lekki zawrót głowy. Op-art nie opowiada historii i nie pokazuje świata; jego tematem jest samo widzenie. Nazwa pojawiła się po raz pierwszy w druku w magazynie Time w 1964 roku jako odpowiednik pop-artu.
Dawne złudzenia, nowa sztuka
Op-art miał korzenie w nauce i w Bauhausie. W XIX wieku psychologowie zbierali złudzenia optyczne, które pokazują, jak łatwo oszukać oko: w siatce Hermanna z 1870 roku szare plamy migoczą na skrzyżowaniach białych linii na czarnym tle, choć wcale ich tam nie ma. W latach 20. Bauhaus uczył artystów badać percepcję i budować obrazy z prostych elementów, a nauczyciele tacy jak Josef Albers badali, jak barwy wzajemnie się zmieniają. Obracające się Rotoreliefy Marcela Duchampa z 1935 roku już zamieniały płaskie koła w ruchomą głębię. Artyści optyczni lat 50. i 60. uczynili z takich efektów cały sens obrazu.
Victor Vasarely, ojciec op-artu
Urodzony na Węgrzech malarz Victor Vasarely (1906–1997) bywa nazywany ojcem op-artu. Przyszedł na świat w Peczu, studiował w Budapeszcie w małej szkole zwanej budapeszteńskim Bauhausem, a w 1930 roku przeniósł się do Paryża, gdzie przez lata pracował jako grafik dla agencji reklamowych. W 1937 roku stworzył Zebry: czarne i białe pasy, które wyginają się w dwie zebry bez ani jednej linii konturu – jedno z pierwszych dzieł op-artu. W 1955 roku opublikował swój Żółty manifest na wystawę Le Mouvement w Galerie Denise René w Paryżu, wzywając do sztuki ruchu i percepcji, tworzonej nowymi technikami i otwartej dla wszystkich.
Vega: pęczniejąca siatka
Od lat 60. Vasarely budował swoje obrazy z czegoś, co nazywał jednostkami plastycznymi: kolorowego kwadratu z mniejszą formą w środku – kołem, kwadratem lub rombem – w kontrastowym kolorze. Łączone jak litery alfabetu, jednostki te można było bez końca powtarzać, przebarwiać i drukować, co pasowało do jego marzenia o sztuce dla wszystkich, sprzedawanej jako tanie odbitki. W serii Vega z końca lat 60. szachownica takich jednostek zdaje się pęcznieć w kulę: kwadraty i koła rosną ku środkowi i maleją ku brzegom, tak że płaskie płótno wybrzusza się w stronę widza. Słynnym przykładem jest Vega-Nor (1969) w Buffalo AKG Art Museum.
Bridget Riley w czerni i bieli
Brytyjska malarka Bridget Riley, urodzona w Londynie w 1931 roku, zasłynęła na początku lat 60. czarno-białymi obrazami. W Movement in Squares (1961) prosta szachownica zostaje ściśnięta ku pionowej linii, a powierzchnia zdaje się składać i powracać. W Fall (1963) i Current (1964) cienkie czarne linie wyginają się i zagęszczają, aż całe płótno zdaje się płynąć i mienić. Riley planowała każde dzieło na podstawie dokładnych studiów, a później pracowała z asystentami, którzy malowali ostateczne płótna. W 1968 roku jako pierwsza kobieta zdobyła Międzynarodową Nagrodę Malarską na Biennale w Wenecji.
The Responsive Eye
W 1965 roku Museum of Modern Art w Nowym Jorku otworzyło The Responsive Eye – wystawę ponad stu dzieł artystów z wielu krajów, przygotowaną przez kuratora Williama C. Seitza. Na okładce katalogu znalazł się obraz Current Riley. Wystawa odniosła ogromny sukces wśród publiczności, a w ciągu kilku tygodni wzory op-artu pojawiły się na sukienkach, w witrynach sklepowych, na plakatach i w reklamach. Wielu krytyków zbyło jednak ten styl jako przemijającą sztuczkę, a Riley z przerażeniem oglądała swoje prace skopiowane na ubraniach w nowojorskich witrynach. Wystawa uczyniła op-art sławnym – i niemal zbyt szybko modnym.
Światło, kolor i ruch w Ameryce Łacińskiej
Część najbardziej pomysłowej sztuki optycznej powstała w Ameryce Łacińskiej. Wenezuelczyk Jesús Rafael Soto (1923–2005) zawieszał rzędy cienkich prętów przed pasiastymi tłami, tak że dzieło zdaje się drgać, gdy się obok niego przechodzi, i budował Penetrables – przestrzenie z wiszących nici, przez które można przejść. Jego rodak Carlos Cruz-Diez (1923–2019) badał, jak barwy mieszają się w oku, w swoich Physichromies i w ogromnych realizacjach w przestrzeni publicznej, takich jak pasiasta posadzka lotniska obsługującego Caracas. W Paryżu Argentyńczyk Julio Le Parc i Groupe de Recherche d’Art Visuel tworzyli prace grające światłem i ruchem, bliskie sztuce kinetycznej.
Dlaczego obrazy zdają się poruszać
Op-art działa poprzez sposób, w jaki oko i mózg przetwarzają to, co widzą. Ostre krawędzie między czernią a bielą sprawiają, że oko przesadnie wzmacnia kontrast – dlatego między jasnymi liniami pojawiają się szare zjawy. Cienkie, powtarzane linie, które na siebie zachodzą, tworzą wzory mory: mieniące się pasma, które przesuwają się przy najmniejszym ruchu głowy. Ponieważ oko nigdy nie stoi w miejscu, lecz wykonuje drobne, nieustanne ruchy, kontrastowe wzory zdają się migotać i płynąć. Linie, które stopniowo się zagęszczają, albo kwadraty, które stopniowo maleją, odczytujemy jako powierzchnie wygięte w przestrzeni, a niejednoznaczne figury, takie jak sześciany Vasarely’ego, przeskakują między dwoma sposobami widzenia. Artysta zastawia pułapkę; resztę robią oczy widza.
Op-art wszędzie
W połowie lat 60. op-art wyszedł z galerii. Czarno-białe op-artowe sukienki, apaszki i rajstopy wypełniły butiki, okładki płyt i plakaty zapożyczyły jego spirale i pasy, a projektanci używali jego wzorów we wnętrzach i reklamie. Vasarely przyjął tę popularność z zadowoleniem: w 1972 roku wraz z synem Yvaralem przeprojektował logo Renault, a w 1976 roku otworzył Fondation Vasarely w Aix-en-Provence – budynek z połączonych sześciokątnych sal, który sam zaprojektował, by pokazywać swoje monumentalne dzieła i łączyć sztukę z architekturą. Muzea jego twórczości otwarto też w Peczu i w Budapeszcie, na jego rodzinnych Węgrzech.
Po latach 60.
Pod koniec lat 60. moda na op-art przeminęła, ale artyści pracowali dalej. Bridget Riley od 1967 roku zwróciła się ku kolorowi, malując pasy, krzywe, a po podróży do Egiptu w latach 1979–80 mieniące się romby w palecie inspirowanej sztuką starożytnego Egiptu. Vasarely rozwijał swój alfabet plastyczny aż do śmierci w 1997 roku. Idee op-artu – sztuka budowana z reguł, powtarzanych jednostek i precyzyjnych wzorów – zapowiadały sztukę komputerową i projektowanie cyfrowe, a jego złudzenia żyją dalej w projektowaniu graficznym, modzie, architekturze i na ekranach, na które patrzymy każdego dnia.
Cyfrowy hołd w PictorX
Aplikacja Op-art w PictorX to cyfrowy hołd dla tych artystów. Nie jest reprodukcją żadnego z ich dzieł ani kopią stworzoną przez AI: każdy obraz powstaje z Twojego własnego zdjęcia, którego tony i barwy decydują o wielkości każdej kuli, krążka i kwadratu oraz o grubości każdej linii. Zaczyna od Galatei sfer (1952) Salvadora Dalego, portretu z unoszących się kul, i dodaje pęczniejące siatki Vasarely’ego oraz fale i szachownice Bridget Riley. Prawdziwy op-art najlepiej oglądać na żywo: w Museum of Modern Art w Nowym Jorku, w Tate w Londynie, w Centre Pompidou w Paryżu, w Buffalo AKG Art Museum, w Fondation Vasarely w Aix-en-Provence i w muzeach Vasarely’ego na Węgrzech.
Stwórz własny op-art w PictorX
Otwórz aplikację Op-art i wczytaj zdjęcie – najlepiej sprawdza się portret z wyraźnym motywem. Wybierz Styl – Kule, Vega, Fale, Kwadraty, Pierścienie lub Sześciany – albo zacznij od ulubionego ustawienia, takiego jak Galatea sfer, Vega, Riley – Prąd czy Zebra. Wybierz Paletę – Zdjęcie, Czarno-białe, Vasarely, Riley, Neon lub Pastelowy – i Tło: wzór na całym obrazie, przeciwwzór, niebo i morze Galatei albo proste tło. Następnie użyj suwaków Rozmiar, Zniekształcenie, Kontrast, Cieniowanie i Kąt, kliknij lub przeciągnij na obrazie, by przesunąć środek złudzenia, i włącz Usuń tło, by uzyskać czysty wycięty motyw. Zapisz plik PNG lub kontynuuj edycję w PictorX.
Często zadawane pytania
Czym jest op-art?
Op-art, czyli sztuka optyczna, to nurt sztuki abstrakcyjnej lat 60. oparty na precyzyjnych wzorach geometrycznych – liniach, kwadratach, kołach – które zdają się poruszać, wybrzuszać lub drgać na płaskiej powierzchni. Jego tematem jest sama percepcja.
Kim są najbardziej znani artyści op-artu?
Najsłynniejsi są Victor Vasarely i Bridget Riley. Do innych należą Jesús Rafael Soto, Carlos Cruz-Diez, Julio Le Parc, Yaacov Agam i Richard Anuszkiewicz.
Dlaczego op-art zdaje się poruszać?
Silne kontrasty, cienkie powtarzane linie i stopniowe zmiany wielkości lub odstępów grają na tym, jak oko i mózg postrzegają krawędzie, głębię i ruch. Ponieważ oko nigdy nie jest całkiem nieruchome, takie wzory zdają się migotać, płynąć lub się wybrzuszać.
Czym różni się op-art od pop-artu?
Pop-art z tych samych lat zapożyczał obrazy z komiksów, reklamy i świata celebrytów. Op-art jest abstrakcyjny: nie pokazuje żadnych przedmiotów i wykorzystuje geometrię do tworzenia złudzeń. Nazwę op-art ukuto jako grę słów z pop-artem.
Czy mogę zrobić op-art ze zdjęcia?
Tak. Aplikacja Op-art w PictorX odtwarza Twoje zdjęcie z kul, krążków, fal, kwadratów, pierścieni lub sześcianów w duchu Dalego, Vasarely’ego i Riley.
Powiązane narzędzia
Op-art: Twoje zdjęcie jako złudzenie optyczne
Zamień zdjęcie w op-art w przeglądarce: Galatea sfer Salvadora Dalí, Vega Vasarely’ego, fale Bridget Riley, linie reliefowe, mora, spirale i zniekształcone siatki — w motywie lub w kształcie, nieruchomo albo w ruchu.
Złudzenia optyczne
Baw się w przeglądarce 13 klasycznymi złudzeniami optycznymi, w większości z Twojego własnego zdjęcia: kolor z szarości, powidok, wirująca spirala, ukryty obraz, ściana kawiarni, spirala Frasera, dryfujące koła i więcej. Zaznacz Pokaż sztuczkę, aby zobaczyć, jak działa każde z nich.
Złudzenia optyczne
Krótki przewodnik po złudzeniach optycznych: kolor z szarości, powidoki, efekt następczy ruchu, ściana kawiarni, spirala Frasera, siatka Hermanna i dlaczego nieruchome obrazy zdają się poruszać — oraz trzynaście klasycznych złudzeń, którymi możesz się bawić w PictorX, w większości z własnego zdjęcia.
Salvador Dalí
Krótki przewodnik po Salvadorze Dalím: dzieciństwo w Figueres i Cadaqués, Lorca i Buñuel, Gala i surrealiści, Trwałość pamięci, podwójne obrazy, kule, szuflady i telefon-homar, Hollywood i Disney, Leda Atomica, jego Teatr-Muzeum oraz cyfrowy hołd, który możesz wypróbować w PictorX.
M.C. Escher
Regularne podziały płaszczyzny M.C. Eschera: teselacje Alhambry, translacja, rotacja i odbicie, metamorfoza, hiperboliczna nieskończoność oraz dualizm figura–tło—plus PictorX M.C. Escher.
Pop Art
Dowiedz się, jak Pop Art zamienił reklamę, komiksy i produkty konsumpcyjne w sztukę — Andy Warhol, Roy Lichtenstein, sitodruk i wzrost kultury masowej.
Minimalizm
Krótki przewodnik po minimalizmie: reakcja końca lat 50. i 60. na ekspresjonizm abstrakcyjny, geometria i materiały przemysłowe, Judd, Flavin, Stella oraz cyfrowy hołd w PictorX.
Piet Mondriaan
Życie i sztuka Pieta Mondriaana: od The Red Tree do Victory Boogie Woogie, De Stijl i neoplastycyzm oraz to, jak PictorX Mondriaan pozwala układać siatki w przeglądarce.
Wassily Kandinsky
Krótki przewodnik po Wassilym Kandinskym: z Moskwy do Monachium, Murnau i Der Blaue Reiter, kolor jako muzyka, kwadraty z koncentrycznymi okręgami, Bauhaus i Kompozycja VIII, Kilka kół oraz cyfrowy hołd, który wypróbujesz w PictorX.
Efekty artystyczne
Przekształcaj zdjęcia za pomocą malarstwa olejnego, akwareli, ołówka, tuszu komiksowego, pasteli, wycinanek z papieru i innych dzieł sztuki studyjnej.
Chcesz wypróbować?
Otwórz PictorX w swojej przeglądarce — do uruchomienia nie jest wymagana żadna instalacja ani karta kredytowa.
Wypróbuj op-art