O VAT | Wzory, odwrotne obciążenie i historia

Czym jest VAT?

Podatek od wartości dodanej nalicza się na każdym etapie łańcucha dostaw, ale każda firma płaci tylko od wartości, którą dodaje. Tartak sprzedaje drewno za 100 plus 23 VAT; stolarz sprzedaje stół za 300 plus 69 VAT, odlicza 23 jako podatek naliczony i wpłaca 46 do urzędu skarbowego. Ostatecznie konsument ponosi całe 69, które państwo otrzymuje w ratach od wszystkich w łańcuchu. Większość krajów ma stawkę podstawową oraz jedną lub dwie obniżone, np. na żywność, książki lub leki.

Wzory - brutto i netto

Przy stawce r w procentach: brutto = netto x (1 + r / 100), a netto = brutto / (1 + r / 100). VAT zawarty w cenie brutto to brutto x r / (100 + r), czyli przy 23% jest to 23/123 ceny, a nie 23%. Przy 8% w 108,00 brutto mieści się 8,00 VAT. Faktury zwykle zaokrąglają VAT do groszy dla każdej stawki, więc suma wielu małych pozycji może różnić się o grosz od zaokrąglania każdej pozycji.

Odwrotne obciążenie

Zwykle sprzedawca nalicza VAT i wpłaca go do urzędu. Przy odwrotnym obciążeniu VAT rozlicza nabywca. Jest to typowe przy usługach między firmami z różnych krajów UE, a w niektórych krajach także w branżach takich jak budownictwo. Faktura nie zawiera wtedy VAT, ma adnotację o odwrotnym obciążeniu i numer VAT nabywcy. Nabywca wykazuje VAT i, jeśli ma do tego prawo, odlicza go w tej samej deklaracji, więc zwykle nie ma żadnej płatności.

Krótka historia VAT

Pomysł naszkicował około 1918 roku niemiecki przemysłowiec Wilhelm von Siemens, ale to francuski urzędnik skarbowy Maurice Lauré zamienił go w prawo: Francja wprowadziła taxe sur la valeur ajoutée 10 kwietnia 1954 roku. Europejska Wspólnota Gospodarcza przyjęła VAT jako wspólny podatek obrotowy w 1967 roku. Dania wprowadziła go jako pierwsza w tym samym roku, RFN w 1968, Holandia w 1969, a Wielka Brytania zastąpiła swój purchase tax podatkiem VAT w 1973 roku; Polska wprowadziła VAT w 1993 roku. Dziś ponad 170 krajów stosuje VAT lub podobny podatek; najbardziej znanym wyjątkiem są Stany Zjednoczone.

Często zadawane pytania

Czy VAT to to samo co podatek od sprzedaży?

Nie do końca. Podatek od sprzedaży, jak w większości stanów USA, pobiera się raz, przy sprzedaży końcowej. VAT nalicza się na każdym etapie, a każda firma odlicza zapłacony VAT, co utrudnia oszustwa.

Co oznacza stawka 0%?

Stawka zerowa to nadal czynność opodatkowana, np. eksport poza UE, więc sprzedawca może odliczyć VAT od własnych kosztów. Zwolnienie to co innego: VAT nie jest naliczany, ale sprzedawca nie może też odzyskać zapłaconego VAT.

Czy jako mała firma muszę naliczać VAT?

To zależy od kraju. Wiele krajów ma zwolnienie dla małych firm poniżej progu obrotów, jak zwolnienie podmiotowe w Polsce czy KOR w Holandii, a Wielka Brytania ma próg rejestracji. Sprawdź aktualne przepisy w urzędzie skarbowym lub u doradcy.