Paradoks Bertranda wyjaśniony

W 1889 roku francuski matematyk Joseph Bertrand zadał pytanie, które brzmi, jakby miało jedną odpowiedź: wylosuj cięciwę okręgu – jakie jest prawdopodobieństwo, że będzie dłuższa niż bok trójkąta równobocznego wpisanego w ten okrąg? Następnie podał trzy staranne rozwiązania z trzema różnymi wynikami. Ta zagadka nie jest sztuczką. Pokazuje, że „losowo” nic nie znaczy, dopóki nie powiesz, jak dokonuje się losowego wyboru.

Okrąg z wpisanym trójkątem równobocznym, przerywanym okręgiem wewnętrznym o połowie promienia i losowymi cięciwami – długimi na niebiesko i krótkimi na pomarańczowo
Okrąg z wpisanym trójkątem równobocznym, przerywanym okręgiem wewnętrznym o połowie promienia i losowymi cięciwami – długimi na niebiesko i krótkimi na pomarańczowo

Pytanie

Weź okrąg o promieniu r i trójkąt równoboczny wpisany w ten okrąg; każdy jego bok ma długość √3 r, czyli około 1,73 r. Teraz wybierz losowo cięciwę, czyli odcinek łączący dwa punkty okręgu. Jakie jest prawdopodobieństwo, że cięciwa jest dłuższa niż bok trójkąta? Bertrand postawił to pytanie w swoim dziele Calcul des probabilités, aby przestrzec przed problemami dotyczącymi nieskończonych zbiorów możliwości, które nie mówią, jak dokonuje się wyboru, i odpowiedział na nie trzy razy.

Joseph Bertrand na fotografii z 1894 roku. W Calcul des probabilités z 1889 postawił problem losowej cięciwy, który dziś nosi jego imię.
Joseph Bertrand na fotografii z 1894 roku. W Calcul des probabilités z 1889 postawił problem losowej cięciwy, który dziś nosi jego imię.

Losowe końce: 1/3

Wybierz niezależnie dwa punkty na okręgu i połącz je. Ponieważ okrąg wygląda tak samo z każdego punktu, możesz obrócić trójkąt tak, aby jeden wierzchołek leżał w pierwszym punkcie. Cięciwa jest wtedy dłuższa niż bok dokładnie wtedy, gdy drugi punkt trafi na łuk między dwoma pozostałymi wierzchołkami, który stanowi jedną trzecią okręgu. Prawdopodobieństwo wynosi więc 1/3.

Losowy promień: 1/2

Wybierz promień, potem punkt na nim z rozkładem jednostajnym i poprowadź przez ten punkt cięciwę prostopadłą do promienia. Obróć trójkąt tak, aby jeden bok również był prostopadły do tego promienia. Ten bok przecina promień w jego środku, w odległości r/2 od środka okręgu. Cięciwa jest dłuższa niż bok, gdy jej punkt leży bliżej środka okręgu niż r/2, co zachodzi dla połowy promienia. Prawdopodobieństwo wynosi więc 1/2.

Losowy środek: 1/4

Każda cięciwa poza średnicą ma dokładnie jeden środek, więc cięciwę można wybrać, wybierając jej środek z rozkładem jednostajnym w dowolnym miejscu wewnątrz koła. Cięciwa jest dłuższa niż bok dokładnie wtedy, gdy jej środek leży w odległości mniejszej niż r/2 od środka okręgu. To wewnętrzne koło ma połowę promienia, a więc jedną czwartą pola. Prawdopodobieństwo wynosi więc 1/4.

Co naprawdę się różni: środki cięciw

Połowa cięciwy w odległości d od środka okręgu ma długość √(r² − d²), więc każda cięciwa jest dłuższa niż bok trójkąta dokładnie wtedy, gdy d < r/2. Co do tego trzy metody są zgodne; różnią się tylko tym, jak często pojawia się każda odległość d. Przy losowych końcach środki skupiają się przy brzegu, z gęstością 2 / (π√(r² − d²)). Przy losowym promieniu każda odległość jest jednakowo prawdopodobna. Przy losowym środku gęstość rośnie wraz z d, jak 2d / r², bo daleko od środka okręgu jest więcej miejsca. Część każdego rozkładu poniżej r/2 wynosi 1/3, 1/2 i 1/4. Histogram odległości środków pokazuje trzy kształty naraz i jest najjaśniejszym sposobem, by zobaczyć, że metody to po prostu różne eksperymenty.

Zasada obojętności

Celem Bertranda była zasada obojętności: jeśli nie wiesz nic, co faworyzuje którąś możliwość, przypisz wszystkim to samo prawdopodobieństwo. Przy skończenie wielu przypadkach, jak ścianki kostki do gry, to działa. Przy nieskończenie wielu zasada nie mówi, co ma znaczyć „to samo”: równe prawdopodobieństwo dla równych długości łuku, równych odcinków promienia czy równych pól koła. Każdy wybór jest jednostajny w jednym opisie i nierównomierny w pozostałych, i każdy prowadzi do innej odpowiedzi. Współczesna teoria prawdopodobieństwa omija ten problem, wymagając, by każde pytanie określało swój rozkład prawdopodobieństwa.

Jaynes i rzucone słomki

W artykule The Well-Posed Problem z 1973 roku fizyk Edwin Jaynes zapytał, co się stanie, gdy problem stanie się fizyczny: słomki rzuca na okrąg narysowany na podłodze ktoś stojący zbyt daleko, by celować. Odpowiedź nie powinna się zmienić, jeśli okrąg zostanie nieco przesunięty lub narysowany trochę większy, bo rzucający nie zauważy różnicy. Jaynes pokazał, że tylko jeden rozkład prostych ma obie te własności – ten z równomiernie rozłożonymi odległościami od środka okręgu – więc odpowiedź to 1/2, i podał, że prawdziwe słomki to potwierdziły. Nie wszyscy zgadzają się, że rozstrzyga to pytanie dla każdego rozumienia słowa „losowo”, ale pokazuje to, jak niejasne pytanie może stać się dobrze postawionym.

Wypróbuj

Otwórz paradoks Bertranda, aby losować cięciwy przez losowe końce, losowy promień, losowy środek lub rzucone słomki. Trójkąt obraca się tak, jak wymaga tego każde rozumowanie, okrąg wewnętrzny pokazuje, które środki dają długie cięciwy, a przełączenie z cięciw na środki pokazuje, gdzie umieszcza je każda metoda. Histogram porównuje odległości środków z krzywą teoretyczną, a Porównaj wszystkie losuje 10 000 cięciw każdą metodą, tak że cztery odpowiedzi stoją obok siebie w jednej tabeli.

Często zadawane pytania

Kim był Joseph Bertrand?

Francuskim matematykiem (1822–1900), który zajmował się teorią liczb, geometrią różniczkową, rachunkiem prawdopodobieństwa i ekonomią. Jego nazwisko noszą też postulat Bertranda, mówiący, że między n a 2n zawsze leży liczba pierwsza, oraz konkurencja Bertranda w ekonomii. Problem cięciwy pojawia się w jego książce Calcul des probabilités z 1889 roku.

Czy jedna z trzech odpowiedzi jest błędna?

Nie. Każda jest dokładną odpowiedzią dla swojej metody wyboru cięciwy. Paradoks polega na tym, że pytanie w sformułowaniu Bertranda nie mówi, której metody użyć, a metody przypisują różne prawdopodobieństwa temu samemu zbiorowi cięciw.

Dlaczego 1/2 pojawia się dwa razy?

Losowy punkt na losowym promieniu i losowa słomka przecinająca okrąg dają środek, którego odległość od środka okręgu jest rozłożona równomiernie od 0 do r. Różne procedury mogą dawać ten sam rozkład, a wtedy dają te same odpowiedzi na każde pytanie.

Czy ma to związek z igłą Buffona?

Oba problemy należą do prawdopodobieństwa geometrycznego, w którym szanse mierzy się długościami, polami i kątami. Igła Buffona z 1777 roku jest problemem dobrze postawionym, bo położenie i kąt igły przyjmuje się jako rozłożone równomiernie, i prowadzi do π. Paradoks Bertranda pokazuje, co się dzieje, gdy pytanie pozostawia ten wybór otwarty.

Chcesz wypróbować?

Otwórz PictorX w swojej przeglądarce — do uruchomienia nie jest wymagana żadna instalacja ani karta kredytowa.

Otwórz paradoks Bertranda