Bertrand paradoksu açıklandı

1889'da Fransız matematikçi Joseph Bertrand, tek bir yanıtı varmış gibi görünen bir soru sordu: bir çemberin rastgele bir kirişini çizin; bu kirişin çembere içten çizilmiş eşkenar üçgenin bir kenarından uzun olma olasılığı nedir? Ardından üç farklı sonuç veren üç dikkatli çözüm sundu. Bulmaca bir hile değildir. Rastgele seçimin nasıl yapıldığını söyleyene kadar „rastgele“ sözcüğünün hiçbir anlam taşımadığını gösterir.

İçten çizilmiş eşkenar üçgeni, yarıçapı yarı kadar olan kesikli bir iç çemberi ve rastgele kirişleri olan bir çember; uzun kirişler mavi, kısa olanlar turuncu
İçten çizilmiş eşkenar üçgeni, yarıçapı yarı kadar olan kesikli bir iç çemberi ve rastgele kirişleri olan bir çember; uzun kirişler mavi, kısa olanlar turuncu

Soru

Yarıçapı r olan bir çember ve içine sığan eşkenar üçgeni alın; üçgenin her kenarı √3 r, yaklaşık 1,73 r uzunluğundadır. Şimdi rastgele bir kiriş, yani çemberin bir noktasından başka bir noktasına uzanan bir doğru parçası seçin. Kirişin üçgenin bir kenarından uzun olma olasılığı nedir? Bertrand bu soruyu Calcul des probabilités adlı kitabında, sonsuz sayıda olasılık içeren ve seçimin nasıl yapıldığını söylemeyen problemlere karşı uyarmak için sordu ve soruyu üç kez yanıtladı.

Joseph Bertrand, 1894 tarihli bir fotoğrafta. 1889’daki Calcul des probabilités’te bugün adını taşıyan rastgele kiriş problemini ortaya koydu.
Joseph Bertrand, 1894 tarihli bir fotoğrafta. 1889’daki Calcul des probabilités’te bugün adını taşıyan rastgele kiriş problemini ortaya koydu.

Rastgele uç noktalar: 1/3

Çember üzerinde birbirinden bağımsız iki nokta seçin ve birleştirin. Çember her noktadan aynı göründüğü için üçgeni bir köşesi birinci noktaya gelecek şekilde döndürebilirsiniz. O zaman kiriş, tam olarak ikinci nokta diğer iki köşe arasındaki yaya, yani çemberin üçte birine düştüğünde bir kenardan uzundur. Bu yüzden olasılık 1/3'tür.

Rastgele yarıçap: 1/2

Bir yarıçap seçin, sonra onun üzerinde düzgün dağılımla bir nokta seçin ve kirişi bu noktadan yarıçapa dik olarak çizin. Üçgeni bir kenarı da bu yarıçapa dik olacak şekilde döndürün. Bu kenar yarıçapı orta noktasında, merkezden r/2 uzaklıkta keser. Kirişin noktası merkeze r/2'den yakınsa kiriş kenardan uzundur ve bu, yarıçapın yarısında gerçekleşir. Bu yüzden olasılık 1/2'dir.

Rastgele orta nokta: 1/4

Çap dışındaki her kirişin tam olarak bir orta noktası vardır, bu yüzden bir kirişi, orta noktasını çemberin içinde herhangi bir yerde düzgün dağılımla seçerek seçebilirsiniz. Bir kiriş tam olarak orta noktası merkeze r/2 uzaklık içinde olduğunda kenardan uzundur. Bu iç çemberin yarıçapı yarı kadardır, dolayısıyla alanı dörtte birdir. Bu yüzden olasılık 1/4'tür.

Gerçekte farklı olan: orta noktalar

Merkezden d uzaklıktaki bir kirişin yarısı √(r² − d²) uzunluğundadır, bu yüzden her kiriş tam olarak d < r/2 olduğunda üçgenin kenarından uzundur. Üç yöntem bunda anlaşır ve yalnızca her d uzaklığının ne sıklıkla ortaya çıktığında ayrılır. Rastgele uç noktalarda orta noktalar 2 / (π√(r² − d²)) yoğunluğuyla çevreye doğru yığılır. Rastgele yarıçapta her uzaklık eşit olasılıklıdır. Rastgele orta noktada yoğunluk d ile birlikte 2d / r² olarak artar, çünkü merkezden uzakta daha çok yer vardır. Her dağılımın r/2'nin altında kalan payı 1/3, 1/2 ve 1/4'tür. Orta nokta uzaklıklarının histogramı üç şekli aynı anda gösterir ve yöntemlerin basitçe farklı deneyler olduğunu görmenin en açık yoludur.

Kayıtsızlık ilkesi

Bertrand'ın hedefi kayıtsızlık ilkesiydi: olasılıklardan birini diğerlerine üstün kılan hiçbir şey bilmiyorsanız hepsine aynı olasılığı verin. Bir zarın yüzleri gibi sonlu sayıda durumda bu işe yarar. Sonsuz sayıda durumda ise „aynı“nın ne anlama gelmesi gerektiğini söylemez: eşit yay uzunluklarına, eşit yarıçap uzunluklarına ya da diskin eşit alanlarına eşit olasılık. Her seçim bir tanımda düzgün, diğerlerinde düzensizdir ve her biri farklı bir yanıta götürür. Modern olasılık kuramı, her sorunun kendi olasılık dağılımını belirtmesini şart koşarak bu sorundan kaçınır.

Jaynes ve atılan saman çöpleri

Fizikçi Edwin Jaynes, 1973 tarihli The Well-Posed Problem makalesinde, problem fiziksel hale getirildiğinde ne olacağını sordu: nişan alamayacak kadar uzaktaki biri, yere çizilmiş bir çemberin üzerine saman çöpleri atar. Çember biraz kaydırılırsa ya da biraz daha büyük çizilirse yanıt değişmemelidir, çünkü atan kişi bunu ayırt edemez. Jaynes, iki özelliğe birden sahip tek bir doğru dağılımı olduğunu, bunun da merkeze uzaklıkların düzgün dağıldığı dağılım olduğunu, dolayısıyla yanıtın 1/2 olduğunu gösterdi ve gerçek saman çöplerinin de buna uyduğunu bildirdi. Bunun „rastgele“nin her yorumu için soruyu çözdüğünü herkes kabul etmez, ama belirsiz bir sorunun nasıl iyi tanımlanmış bir soruya dönüşebileceğini gösterir.

Keşfedin

Rastgele uç noktalar, rastgele yarıçap, rastgele orta nokta ya da atılan saman çöpleriyle kiriş çizmek için Bertrand paradoksunu açın. Üçgen her savın gerektirdiği biçimde döner, iç çember hangi orta noktaların uzun kiriş verdiğini gösterir ve kirişlerden orta noktalara geçmek her yöntemin onları nereye koyduğunu gösterir. Bir histogram orta noktaların uzaklıklarını teori eğrisiyle karşılaştırır; Tümünü karşılaştır ise dört yanıtın tek bir tabloda yan yana durması için her yöntemle 10.000 kiriş çizer.

Sık sorulan sorular

Joseph Bertrand kimdi?

1822–1900 yılları arasında yaşamış, sayılar kuramı, diferansiyel geometri, olasılık ve iktisat üzerine çalışmış Fransız bir matematikçi. n ile 2n arasında her zaman bir asal sayı bulunduğunu söyleyen Bertrand postulatı ve iktisattaki Bertrand rekabeti de onun adını taşır. Kiriş problemi, 1889 tarihli Calcul des probabilités adlı kitabında yer alır.

Üç yanıttan biri yanlış mı?

Hayır. Her biri, kiriş seçmenin kendi yöntemi için kesin yanıttır. Paradoks, sorunun Bertrand'ın sorduğu biçimiyle hangi yöntemin kullanılacağını söylememesi ve yöntemlerin aynı kiriş kümesine farklı olasılıklar vermesidir.

1/2 neden iki kez çıkıyor?

Rastgele bir yarıçap üzerindeki rastgele bir nokta da, çemberi kesen rastgele bir saman çöpü de merkeze uzaklığı 0'dan r'ye düzgün dağılan bir orta nokta verir. Farklı yöntemler aynı dağılımı verebilir ve o zaman her soruya aynı yanıtları verirler.

Buffon iğnesiyle ilgisi var mı?

İkisi de olasılıkların uzunluklar, alanlar ve açılarla ölçüldüğü geometrik olasılığa aittir. 1777 tarihli Buffon iğnesi problemi iyi tanımlanmıştır, çünkü iğnenin konumu ve açısı düzgün dağılmış kabul edilir, ve π'ye götürür. Bertrand paradoksu, bir soru bu seçimi açık bıraktığında ne olduğunu gösterir.

Denemeye hazır mısınız?

PictorX'i tarayıcınızda açın — kurulum gerekmez, başlamak için kredi kartı gerekmez.

Bertrand paradoksunu aç