Korrels
toppelingen
Diameter
Gemiddelde hoogte

    Toon

    Meer over het zandhoopmodel

    Zandhoopfractal

    Stapel zandkorrels op één vakje van een raster. Zodra een vakje vier korrels heeft, toppelt het: het geeft elk van zijn vier buren één korrel, die daarna misschien ook toppelen. Ga door tot elk vakje drie korrels of minder heeft, en de zandhoop blijkt helemaal geen hoop te zijn, maar een ingewikkelde fractal met achtvoudige symmetrie. Zie het live gebeuren met tot 1.048.576 korrels, probeer andere roosters en bekijk de lawines die de zandhoop van Bak, Tang en Wiesenfeld beroemd maakten. Hoop legt het aantal korrels dat je invoert op één cel en laat ze live toppelen: een cel met evenveel korrels als buren geeft elk van die buren één korrel. Voer tot 1.048.576 korrels in (2^20 kan ook) of kies een voorbeeld; de balk laat zien hoe ver het toppelen is, en een miljoen korrels op het vierkante rooster duren ongeveer een halve minuut. Rooster en Beginhoogte veranderen het patroon. Identiteit berekent het neutrale element van de zandhoopgroep van een n × n-raster. Lawines laat korrels één voor één vallen op een raster waarvan de rand ze kwijtraakt; klik op het raster of houd het ingedrukt om korrels op één plek te storten, en de grafiek telt de lawines naar grootte. Scrol of knijp om te zoomen, sleep om te verschuiven en dubbelklik om de hele hoop in beeld te brengen; ingezoomd toont elke cel haar getal. Zet Snelheid lager om het toppelen stap voor stap te volgen.

    Hoe het werkt

    1. Voer een aantal korrels in, tot 1.048.576, of kies een voorbeeld zoals 2^18 = 262.144, en zie hoe de hoop vanuit het midden naar buiten toppelt.
    2. Kies een vierkant rooster met diagonalen of een driehoekig rooster, of begin op een bodem van 1 of 2 korrels per cel, en vergelijk de patronen.
    3. Schakel over naar Identiteit of Lawines, zoom in tot elke cel haar getal toont, en sla de afbeelding op.

    Hoe een zandhoop toppelt

    Elke cel van het raster bevat een aantal korrels. Een cel met evenveel korrels als buren, vier op een vierkant raster, is instabiel: ze toppelt en geeft elke buur één korrel. Die buren kunnen nu op hun beurt instabiel zijn, zodat één toppeling een hele lawine kan veroorzaken. De regel wordt toegepast tot geen enkele cel meer kan toppelen. Vanuit 1.024 korrels op één cel kost dat 20.384 toppelingen en blijft er een hoop van 25 cellen breed over; 262.144 korrels kosten meer dan 1,2 miljard toppelingen en verspreiden zich over 375 cellen; en 1.048.576 korrels, zoveel als de app toestaat, kosten ongeveer 19,1 miljard toppelingen en geven een hoop van 747 cellen breed. Vier keer zoveel korrels geven een hoop die twee keer zo breed is.

    Waarom de volgorde er niet toe doet

    Als meerdere cellen tegelijk instabiel zijn, maakt het niet uit welke het eerst toppelt. Deepak Dhar liet in 1990 zien dat de uiteindelijke stabiele hoop, en zelfs het aantal keren dat elke cel toppelt, altijd hetzelfde zijn: de zandhoop is abels, net als optellen. Deze app gebruikt die vrijheid twee keer. Een cel met veel korrels mag ze in één keer weggeven in plaats van telkens vier, en omdat een hoop op één cel even symmetrisch is als zijn rooster, berekent de app maar één partje, een achtste van het vierkante rooster of een twaalfde van het driehoekige, en spiegelt de rest.

    Een fractal die zijn rooster onthoudt

    De stabiele hoop is allesbehalve willekeurig. Gebieden met een regelmatig patroon van enen, tweeën en drieën worden begrensd door dunne lijnen en zijn gevuld met kleinere kopieën van zichzelf. Wesley Pegden en Charles Smart bewezen in 2013 dat het patroon naar een vaste limiet gaat naarmate de hoop groeit, en samen met Lionel Levine toonden ze aan dat de regelmatige gebieden samenhangen met Apollonische cirkelpakkingen. De vorm onthoudt ook zijn raster: op een vierkant rooster met diagonalen of op een driehoekig rooster tekent dezelfde regel een andere fractal met een andere symmetrie.

    Lawines en zelfgeorganiseerde kritikaliteit

    Per Bak, Chao Tang en Kurt Wiesenfeld bedachten de zandhoop in 1987 om te verklaren hoe de natuur zichzelf op een kritiek punt kan afstemmen. Laat korrels willekeurig vallen op een raster waarvan de randen ze kwijtraken, en na een tijdje bereikt het raster een stationaire toestand: de meeste korrels doen niets, een paar veroorzaken een lawine die over het hele raster raast, en de groottes daartussen volgen een machtwet, een rechte lijn in een log-loggrafiek. In de modus Lawines zie je die toestand ontstaan, kun je korrels op één plek storten en zie je de gemiddelde hoogte naar 17/8 = 2,125 gaan, de waarde die voor een oneindig vierkant raster bewezen is.

    Veelgestelde vragen

    Wat is het abelse zandhoopmodel?

    Een cellulaire automaat die Per Bak, Chao Tang en Kurt Wiesenfeld in 1987 introduceerden. Elke cel van een raster bevat zandkorrels; een cel met minstens evenveel korrels als buren toppelt en geeft elke buur één korrel. Het model heet abels omdat de volgorde van de toppelingen het eindresultaat niet verandert, een eigenschap die Deepak Dhar in 1990 bewees.

    Waarom vormt een zandhoop een fractal?

    Toppelen verspreidt de korrels in golven die elkaar beïnvloeden, en de cellen komen tot rust in gebieden met een regelmatig patroon van enen, tweeën en drieën, gescheiden door dunne lijnen. Kleinere kopieën van dezelfde gebieden verschijnen tussen de grotere, op elke schaal die het raster toelaat. Het patroon is deterministisch: hetzelfde aantal korrels geeft altijd precies hetzelfde beeld.

    Hoe lang duurt het met een miljoen korrels?

    In de app duren 1.048.576 korrels op het vierkante rooster ongeveer een halve minuut op een snelle computer, voor meer dan 19 miljard toppelingen, en de voortgangsbalk laat zien hoe ver het is. Het driehoekige rooster en het rooster met diagonalen zijn sneller, en kleinere hopen zijn vrijwel meteen klaar. Zet Snelheid lager om de toppelingen langzaam te volgen.

    Wat is het neutrale element van de zandhoopgroep?

    De stabiele hopen die op een eindig raster steeds opnieuw bereikt kunnen worden, vormen een groep, waarin optellen betekent dat je twee hopen samenstort en ze laat toppelen. Het neutrale element is de hoop die niets verandert als je hem optelt. Op een n × n-raster vind je het door 6 korrels per cel te stabiliseren, het resultaat van 6 af te trekken en opnieuw te stabiliseren, en het ziet er zelf uit als een fractal.

    Waarom kan de beginhoogte alleen 0, 1 of 2 zijn?

    Op een vierkant rooster waar elke cel al 3 korrels heeft, houdt één extra korrel nooit op met toppelen: de lawine groeit eindeloos door. Met 2 korrels of minder op elke cel stabiliseert elke hoop, zoals Anne Fey, Lionel Levine en Yuval Peres bewezen, maar hoe hoger de bodem, hoe groter en trager de hoop.

    Klaar om het te proberen?

    Open PictorX in je browser - geen installatie, geen creditcard nodig om te starten.

    Ga naar Editor