Ziarna
osypań
Średnica
Średnia wysokość

    Pokaż

    Więcej o modelu kupki piasku

    Fraktal kupki piasku

    Usyp ziarna piasku na jednym polu siatki. Gdy tylko pole ma cztery ziarna, osypuje się: oddaje po jednym ziarnie każdemu z czterech sąsiadów, które potem też mogą się osypać. Trwa to, dopóki każde pole nie ma najwyżej trzech ziaren – i wtedy okazuje się, że kupka piasku wcale nie jest kupką, lecz misternym fraktalem o ośmiokrotnej symetrii. Obserwuj to na żywo dla nawet 1 048 576 ziaren, wypróbuj inne sieci i zobacz lawiny, które rozsławiły kupkę piasku Baka, Tanga i Wiesenfelda. Tryb Kupka kładzie podaną liczbę ziaren na jednej komórce i na żywo pokazuje, jak się osypują: komórka, która ma tyle ziaren, ile sąsiadów, oddaje każdemu z nich po jednym ziarnie. Wpisz do 1 048 576 ziaren (działa też 2^20) albo wybierz przykład; pasek pokazuje postęp osypywania, a milion ziaren na sieci kwadratowej zajmuje około pół minuty. Sieć i Wysokość początkowa zmieniają wzór. Tryb Neutralny oblicza element neutralny grupy kupki piasku dla siatki n × n. Tryb Lawiny sypie ziarna jedno po drugim na siatkę, z której krawędzi spadają; kliknij lub przytrzymaj siatkę, aby sypać ziarna w jedno miejsce, a wykres zlicza lawiny według wielkości. Przewijaj lub rozsuwaj palce, aby powiększyć, przeciągaj, aby przesunąć, i kliknij dwukrotnie, aby zmieścić całą kupkę; po powiększeniu każda komórka pokazuje swoją liczbę. Zmniejsz Prędkość, aby śledzić osypywanie krok po kroku.

    Jak to działa

    1. Wpisz liczbę ziaren, do 1 048 576, albo wybierz przykład, np. 2^18 = 262 144, i patrz, jak kupka osypuje się od środka na zewnątrz.
    2. Zmień sieć na kwadratową z przekątnymi lub trójkątną albo zacznij od podłoża z 1 lub 2 ziarnami na komórkę i porównaj wzory.
    3. Przełącz na tryb Neutralny lub Lawiny, powiększaj, aż każda komórka pokaże swoją liczbę, i zapisz obraz.

    Jak osypuje się kupka piasku

    Każda komórka siatki zawiera pewną liczbę ziaren. Komórka, która ma tyle ziaren, ile sąsiadów – na siatce kwadratowej cztery – jest niestabilna: osypuje się i przekazuje po jednym ziarnie każdemu sąsiadowi. Teraz z kolei ci sąsiedzi mogą stać się niestabilni, więc jedno osypanie może wywołać całą lawinę. Regułę stosuje się, dopóki żadna komórka nie może się osypać. Przy 1 024 ziarnach na jednej komórce zajmuje to 20 384 osypania i zostaje kupka o szerokości 25 komórek; 262 144 ziarna wymagają ponad 1,2 miliarda osypań i rozchodzą się na 375 komórek; a 1 048 576 ziaren, czyli tyle, ile pozwala aplikacja, wymaga około 19,1 miliarda osypań i daje kupkę o średnicy 747 komórek. Cztery razy więcej ziaren daje kupkę dwa razy szerszą.

    Dlaczego kolejność nie ma znaczenia

    Gdy kilka komórek jest niestabilnych jednocześnie, nie ma znaczenia, która osypie się pierwsza. Deepak Dhar wykazał w 1990 roku, że końcowa stabilna kupka, a nawet liczba osypań każdej komórki, są zawsze takie same: kupka piasku jest abelowa, tak jak dodawanie. Ta aplikacja korzysta z tej swobody dwukrotnie. Pozwala komórce z wieloma ziarnami oddać je za jednym razem zamiast po cztery, a ponieważ kupka na jednej komórce jest tak symetryczna jak jej sieć, oblicza tylko jeden klin – jedną ósmą sieci kwadratowej lub jedną dwunastą trójkątnej – a resztę odbija lustrzanie.

    Fraktal, który pamięta swoją sieć

    Stabilna kupka jest daleka od przypadkowości. Obszary z regularnym wzorem jedynek, dwójek i trójek są otoczone cienkimi liniami i wypełnione mniejszymi kopiami samych siebie. Wesley Pegden i Charles Smart udowodnili w 2013 roku, że wraz ze wzrostem kupki wzór zbiega do określonej granicy, a razem z Lionelem Levine'em wykazali, że regularne obszary są powiązane z apollońskimi upakowaniami okręgów. Kształt pamięta też swoją siatkę: na sieci kwadratowej z przekątnymi lub na sieci trójkątnej ta sama reguła rysuje inny fraktal o innej symetrii.

    Lawiny i samoorganizująca się krytyczność

    Per Bak, Chao Tang i Kurt Wiesenfeld wymyślili kupkę piasku w 1987 roku, aby wyjaśnić, jak przyroda może sama dostroić się do punktu krytycznego. Jeśli sypie się ziarna losowo na siatkę, z której krawędzi spadają, po pewnym czasie siatka osiąga stan ustalony: większość ziaren nic nie powoduje, nieliczne wywołują lawinę przetaczającą się przez całą siatkę, a wielkości pośrednie podlegają prawu potęgowemu – na wykresie log-log tworzą linię prostą. W trybie Lawiny możesz obserwować, jak ten stan się tworzy, sypać ziarna w jedno miejsce i patrzeć, jak średnia wysokość zbliża się do 17/8 = 2,125, wartości udowodnionej dla nieskończonej siatki kwadratowej.

    Często zadawane pytania

    Czym jest abelowy model kupki piasku?

    To automat komórkowy wprowadzony przez Pera Baka, Chao Tanga i Kurta Wiesenfelda w 1987 roku. Każda komórka siatki zawiera ziarna piasku; komórka, która ma co najmniej tyle ziaren, ile sąsiadów, osypuje się i oddaje po jednym ziarnie każdemu sąsiadowi. Nazywa się go abelowym, ponieważ kolejność osypań nie zmienia końcowego wyniku – tę własność Deepak Dhar udowodnił w 1990 roku.

    Dlaczego kupka piasku tworzy fraktal?

    Osypania rozprowadzają ziarna falami, które interferują ze sobą, a komórki układają się w obszary z regularnym wzorem jedynek, dwójek i trójek, oddzielone cienkimi liniami. Między większymi obszarami pojawiają się ich mniejsze kopie, w każdej skali, na jaką pozwala siatka. Wzór jest deterministyczny: ta sama liczba ziaren zawsze daje dokładnie ten sam obraz.

    Ile trwa milion ziaren?

    W aplikacji 1 048 576 ziaren na sieci kwadratowej zajmuje na szybkim komputerze około pół minuty i ponad 19 miliardów osypań, a pasek postępu pokazuje, ile już zrobiono. Sieć trójkątna i sieć z przekątnymi są szybsze, a mniejsze kupki są gotowe niemal od razu. Zmniejsz Prędkość, aby powoli obserwować osypania.

    Czym jest element neutralny grupy kupki piasku?

    Stabilne kupki, do których na skończonej siatce można wracać wciąż od nowa, tworzą grupę, w której dodawanie oznacza zsypanie dwóch kupek razem i pozwolenie im się osypać. Jej elementem neutralnym jest kupka, która po dodaniu niczego nie zmienia. Na siatce n × n można go znaleźć, stabilizując 6 ziaren na każdej komórce, odejmując wynik od 6 i stabilizując ponownie; sam wygląda jak osobny fraktal.

    Dlaczego wysokość początkowa może wynosić tylko 0, 1 lub 2?

    Na sieci kwadratowej, na której każda komórka ma już 3 ziarna, jedno dodatkowe ziarno nigdy nie przestaje się osypywać: lawina rośnie bez końca. Przy najwyżej 2 ziarnach na każdej komórce każda kupka się stabilizuje, co udowodnili Anne Fey, Lionel Levine i Yuval Peres, ale im wyższe podłoże, tym kupka większa i wolniejsza.

    Chcesz wypróbować?

    Otwórz PictorX w swojej przeglądarce — do uruchomienia nie jest wymagana żadna instalacja ani karta kredytowa.

    Przejdź do edytora