Hipoteza Goldbacha – wyjaśnienie
4 = 2 + 2, 6 = 3 + 3, 8 = 3 + 5, 10 = 5 + 5 = 3 + 7 i tak dalej, najwyraźniej bez końca. To, że każda liczba parzysta większa od 2 jest sumą dwóch liczb pierwszych, to jedno z najłatwiejszych do zrozumienia twierdzeń matematyki i po ponad 280 latach wciąż jedno z najtrudniejszych do udowodnienia.
List do Eulera
7 czerwca 1742 roku pruski matematyk Christian Goldbach napisał do Leonharda Eulera, że każda liczba całkowita większa od 2 wydaje się sumą trzech liczb pierwszych; w jego czasach 1 wciąż uważano za liczbę pierwszą. Euler odpowiedział 30 czerwca, że wynikałoby to z prostszego stwierdzenia, które nazwał twierdzeniem całkowicie pewnym, choć nie umiał go udowodnić: każda liczba parzysta jest sumą dwóch liczb pierwszych. To stwierdzenie, dla liczb parzystych większych od 2, nazywamy dziś hipotezą Goldbacha.
Rozkłady
Sposób zapisania n jako p + q, gdzie p i q są liczbami pierwszymi, nazywa się partycją Goldbacha, a tutaj rozkładem; 3 + 7 i 7 + 3 liczą się raz. 10 ma dwa rozkłady, 100 ma sześć, a 1 000 000 ma 5 402. Tylko 4, 6, 8 i 12 mają dokładnie jeden, o ile ktokolwiek sprawdzał. Z liczbami nieparzystymi jest inaczej: ponieważ jedna z dwóch liczb pierwszych dających w sumie liczbę nieparzystą musi być równa 2, nieparzyste n jest sumą dwóch liczb pierwszych tylko wtedy, gdy n − 2 jest liczbą pierwszą.
Sprawdzona do 4 × 10^18
Sprawdzenie liczby nie wymaga wszystkich jej rozkładów, wystarczy jeden. Zaczynanie od p = 3 i badanie, czy n − p jest liczbą pierwszą, prawie zawsze kończy się sukcesem w ciągu kilkudziesięciu prób, więc komputery mogą sprawdzać liczby o wiele szybciej, niż mogłyby wypisywać rozkłady. W 2013 roku Tomás Oliveira e Silva, Siegfried Herzog i Silvio Pardi zakończyli sprawdzanie każdej liczby parzystej do 4 × 10^18. Po drodze znaleźli najtrudniejszą: 3 325 581 707 333 960 528 wymaga p = 9 781, zanim n − p okaże się liczbą pierwszą.
Kometa Goldbacha i Hardy–Littlewood
Nanieś na wykres liczbę rozkładów każdej liczby parzystej, a kropki utworzą rozszerzające się pasmo zwane kometą Goldbacha. Ma ona oddzielne pasma, bo liczą się dzielniki pierwsze n: gdy 3 dzieli n, żadne n − p nie jest wielokrotnością 3 dla liczby pierwszej p większej od 3, więc takie liczby mają więcej rozkładów. W 1923 roku G. H. Hardy i J. E. Littlewood przewidzieli liczbę rozkładów: około 0,66 · n/(ln n)², gdzie 0,66 to stała liczb pierwszych bliźniaczych, zwiększone o czynnik (p − 1)/(p − 2) dla każdej nieparzystej liczby pierwszej p dzielącej n. Ich wzór też jest hipotezą, ale dla dużych n zgadza się z liczbami rozkładów z dokładnością do około jednego procenta.
Co udowodniono
W 1937 roku Iwan Winogradow udowodnił, że każda dostatecznie duża liczba nieparzysta jest sumą trzech liczb pierwszych, a w 2013 roku Harald Helfgott obniżył to ograniczenie do każdej liczby nieparzystej większej od 5, rozstrzygając tę słabą hipotezę Goldbacha. Dla wersji parzystej matematycy wykazali w 1938 roku, że prawie wszystkie liczby parzyste są sumami dwóch liczb pierwszych, więc wyjątki, jeśli istnieją, są znikomo rzadkie. W 1973 roku Chen Jingrun udowodnił, że każda dostatecznie duża liczba parzysta jest sumą liczby pierwszej i liczby, która jest albo pierwsza, albo iloczynem dwóch liczb pierwszych. Ostatniego kroku, do dwóch liczb pierwszych za każdym razem, wciąż brakuje.
Wypróbuj
Otwórz tester i wpisz dowolną liczbę parzystą do 4 × 10^18. Tabela pokazuje każdą sprawdzaną liczbę pierwszą i powód, dla którego n − p nie pasowało, aż do pierwszego rozkładu; kafelki dodają rozkład najbliższy n/2 oraz oszacowanie liczby rozkładów według Hardy’ego i Littlewooda. Do 10 milionów każdy rozkład jest rysowany jako łuk od p do n − p. Wybierz trudny przypadek, aby zobaczyć długie poszukiwanie, albo przełącz na kometę, aby zobaczyć rozkłady każdej liczby parzystej do 200 000.
Często zadawane pytania
Czy 2 może być jedną z liczb pierwszych?
Tylko dla 4 = 2 + 2. Dla każdej większej liczby parzystej z 2 + q = n wynikałoby, że q jest parzyste i większe od 2, a więc nie jest liczbą pierwszą. Każdy inny rozkład składa się z dwóch nieparzystych liczb pierwszych.
Dlaczego tak trudno ją udowodnić?
Liczby pierwsze definiuje się przez mnożenie, a hipoteza dotyczy dodawania, i niewiele jest narzędzi łączących jedno z drugim. Metody, które pokazują, że działa prawie każda liczba parzysta albo że działa liczba pierwsza plus liczba prawie pierwsza, jak dotąd zawsze pozostawiają małą lukę.
Czy kiedyś wyznaczono nagrodę za dowód?
Tak. Aby wypromować powieść Wujek Petros i hipoteza Goldbacha, jej wydawcy Faber and Faber oraz Bloomsbury zaoferowali milion dolarów za dowód nadesłany między marcem 2000 a marcem 2002 roku. Nikt jej nie odebrał.
A co, jeśli istnieje kontrprzykład?
Musiałby być większy niż 4 × 10^18 i nie miałby żadnych rozkładów, podczas gdy otaczające go liczby parzyste mają ich po około 10^15. Wzór Hardy’ego i Littlewooda sprawia, że wydaje się to skrajnie mało prawdopodobne, ale prawdopodobne to nie to samo co udowodnione.
Chcesz wypróbować?
Otwórz PictorX w swojej przeglądarce — do uruchomienia nie jest wymagana żadna instalacja ani karta kredytowa.
Sprawdź hipotezę Goldbacha