Luki między liczbami pierwszymi – wyjaśnienie

Liczby pierwsze nigdy się nie kończą, ale coraz bardziej się rozrzedzają. Między 1 a 100 jest ich 25; między 1 000 000 a 1 000 100 tylko 6. Odległości między sąsiednimi liczbami pierwszymi, czyli luki między liczbami pierwszymi, mają wyraźną średnią, a mimo to zachowują się wokół niej niemal losowo, i dotyczą ich jedne z najstarszych otwartych pytań w matematyce.

Wykres punktowy luki po każdej liczbie pierwszej; kropki powoli wznoszą się w prawo pod krzywą, a rekordowe luki są wyróżnione
Wykres punktowy luki po każdej liczbie pierwszej; kropki powoli wznoszą się w prawo pod krzywą, a rekordowe luki są wyróżnione

Czym jest luka między liczbami pierwszymi?

Luka między liczbami pierwszymi to różnica między liczbą pierwszą a następną. Po 7 jest 11, luka 4; po 23 jest 29, luka 6, a pomiędzy nimi leży pięć liczb złożonych: 24, 25, 26, 27 i 28. Poza luką 1 od 2 do 3 każda luka jest parzysta, bo każda liczba pierwsza po 2 jest nieparzysta. Luka g oznacza g − 1 liczb złożonych z rzędu.

Średnia luka to ln p

Twierdzenie o liczbach pierwszych, udowodnione w 1896 roku, mówi, że liczba liczb pierwszych nie większych niż x wynosi około x / ln x, gdzie ln to logarytm naturalny. Ujmując to odwrotnie: w pobliżu liczby p mniej więcej jedna liczba na ln p jest pierwsza, więc średnia luka wynosi tam około ln p. To około 7 w pobliżu 1 000, 14 w pobliżu miliona i 28 w pobliżu biliona: luki rosną, ale bardzo powoli. Do 100 000 średnia luka wynosi 10,4, a ln 100 000 to 11,5; średnia z całego zakresu jest nieco mniejsza niż ln jego końca, bo wcześniej luki były mniejsze.

Małe luki i liczby pierwsze bliźniacze

Liczby pierwsze bliźniacze to pary z luką 2, takie jak 17 i 19 albo 1 000 037 i 1 000 039. Stają się coraz rzadsze, ale wydaje się, że nigdy się nie kończą: poniżej 100 000 jest 1 224 pary, a poniżej miliona 8 169. Hipoteza o liczbach pierwszych bliźniaczych mówi, że jest ich nieskończenie wiele, i nadal nie została udowodniona. W 2013 roku Yitang Zhang udowodnił pierwszy wynik tego rodzaju: pewna luka mniejsza niż 70 milionów występuje nieskończenie często. James Maynard i Terence Tao wkrótce znaleźli prostszą metodę, a projekt Polymath obniżył to ograniczenie do 246.

Duże luki

Luki mogą być dowolnie duże. Weźmy n! = 1 × 2 × … × n: wtedy n! + 2 dzieli się przez 2, n! + 3 przez 3 i tak dalej aż do n! + n, co daje n − 1 liczb złożonych z rzędu. Duże luki pojawiają się jednak znacznie wcześniej. Luka maksymalna to luka większa od wszystkich luk przed nią: 8 po 89, 14 po 113, 34 po 1 327, 72 po 31 397, 114 po 492 113 i 582 po 1 346 294 310 749. Poszukiwania komputerowe znalazły wszystkie luki maksymalne poniżej 2^64, czyli około 1,8 × 10^19. Z drugiej strony postulat Bertranda, udowodniony przez Czebyszewa w 1852 roku, gwarantuje liczbę pierwszą między n a 2n, więc luka po liczbie pierwszej p jest zawsze mniejsza niż p.

Hipoteza Craméra i merit

W 1936 roku Harald Cramér opisał liczby pierwsze modelem liczb losowych, z których każda jest pierwsza z prawdopodobieństwem 1 na ln n. Jego model przewiduje, że największe luki do p wynoszą około (ln p)², i Cramér przypuszczał, że nigdy nie rosną szybciej. Każda dotąd znaleziona luka maksymalna jest mniejsza niż (ln p)²; na przykład wspomniana wyżej luka 582 to około trzech czwartych tej wartości. Aby porównywać luki różnej wielkości, specjaliści od teorii liczb używają wskaźnika merit, czyli luki podzielonej przez ln p. Merit 1 oznacza przeciętną lukę; 34 po 1 327 ma merit 4,73, a najlepsze znane luki mają merit powyżej 30.

Która luka jest najczęstsza?

Małe luki są najczęstsze, ale nie w kolejności wielkości. Luka 6 występuje częściej niż luka 2 czy 4, bo p i p + 6 mogą obie nie być wielokrotnościami 3, podczas gdy jedna z liczb p, p + 2 i p + 4 zawsze jest wielokrotnością 3. Począwszy od 947 luka 6 jest najczęstsza ze wszystkich; taki lider nazywa się „jumping champion”. Na histogramie wielokrotności 6 wystają ponad sąsiednie słupki. Znacznie dalej mistrzem ma według przewidywań zostać 30, a potem 210, czyli iloczyny pierwszych liczb pierwszych, bo omijają one wielokrotności 2, 3 i 5, a potem także 7.

Zbadaj luki samodzielnie

Otwórz eksplorator, aby zobaczyć każdą lukę w zakresie narysowaną przy jej liczbie pierwszej, z naniesioną średnią ln p i krzywą Craméra (ln p)². Kliknij kropkę, aby zobaczyć liczby w tej luce, pokolorowane według najmniejszego dzielnika, i przechodź przez luki jedna po drugiej. Przełącz na histogram, aby policzyć luki każdej wielkości, i wybierz rekordową lukę, aż do 582 po 1 346 294 310 749, aby przejść prosto do niej.

Często zadawane pytania

Czy między dwoma kwadratami zawsze jest liczba pierwsza?

Nikt nie wie. Hipoteza Legendre’a mówi, że dla każdego n między n² a (n + 1)² jest liczba pierwsza, co oznaczałoby, że luka po p wynosi z grubsza co najwyżej 2√p. Sprawdzono ją bardzo daleko, ale jej nie udowodniono.

Dlaczego po 2 nie ma luk nieparzystych?

Każda liczba pierwsza po 2 jest nieparzysta, a różnica dwóch liczb nieparzystych jest parzysta. Jedyna nieparzysta luka to 1 między 2 a 3.

Czym są liczby pierwsze kuzynki i seksowne liczby pierwsze?

Pary liczb pierwszych z luką 4, takie jak 7 i 11, nazywa się liczbami pierwszymi kuzynkami, a pary z luką 6, takie jak 23 i 29, seksownymi liczbami pierwszymi, od łacińskiego sex, czyli sześć. Podobnie jak w przypadku liczb pierwszych bliźniaczych przypuszcza się, że jednych i drugich jest nieskończenie wiele.

Jak eksplorator tak szybko znajduje liczby pierwsze?

Używa segmentowanego sita Eratostenesa: wyznacza liczby pierwsze do pierwiastka kwadratowego z końca zakresu, a następnie wykreśla ich wielokrotności w samym zakresie. Zakres 10 milionów liczb w pobliżu 2 bilionów wymaga tylko liczb pierwszych poniżej około 1,4 miliona.

Chcesz wypróbować?

Otwórz PictorX w swojej przeglądarce — do uruchomienia nie jest wymagana żadna instalacja ani karta kredytowa.

Odkrywaj luki między liczbami pierwszymi