Het vermoeden van Goldbach uitgelegd
4 = 2 + 2, 6 = 3 + 3, 8 = 3 + 5, 10 = 5 + 5 = 3 + 7, enzovoort, schijnbaar eindeloos. Dat elk even getal boven 2 de som van twee priemgetallen is, is een van de makkelijkst te begrijpen uitspraken in de wiskunde, en na meer dan 280 jaar nog steeds een van de moeilijkst te bewijzen.
Een brief aan Euler
Op 7 juni 1742 schreef de Pruisische wiskundige Christian Goldbach aan Leonhard Euler dat elk geheel getal groter dan 2 de som van drie priemgetallen leek te zijn; in zijn tijd werd 1 nog als priemgetal gerekend. Euler antwoordde op 30 juni dat dit zou volgen uit een eenvoudiger bewering, die hij een volkomen zekere stelling noemde, hoewel hij die niet kon bewijzen: elk even getal is de som van twee priemgetallen. Die bewering, voor even getallen groter dan 2, is wat we nu het vermoeden van Goldbach noemen.
Splitsingen
Een manier om n te schrijven als p + q met p en q priem heet een Goldbachpartitie, of hier een splitsing; 3 + 7 en 7 + 3 tellen één keer. 10 heeft twee splitsingen, 100 heeft er zes en 1.000.000 heeft er 5.402. Alleen 4, 6, 8 en 12 hebben er maar één, voor zover iemand heeft gecontroleerd. Bij oneven getallen ligt het anders: omdat een van twee priemgetallen die samen een oneven getal vormen 2 moet zijn, is een oneven n alleen de som van twee priemgetallen als n − 2 priem is.
Gecontroleerd tot 4 × 10^18
Om een getal te controleren zijn niet al zijn splitsingen nodig, maar slechts één. Beginnen bij p = 3 en testen of n − p priem is, lukt bijna altijd binnen een paar dozijn pogingen, dus computers kunnen getallen veel sneller controleren dan ze splitsingen zouden kunnen opsommen. In 2013 rondden Tomás Oliveira e Silva, Siegfried Herzog en Silvio Pardi de controle af van elk even getal tot 4 × 10^18. Onderweg vonden ze het moeilijkste: 3.325.581.707.333.960.528 heeft p = 9.781 nodig voordat n − p priem is.
De komeet van Goldbach en Hardy–Littlewood
Zet het aantal splitsingen van elk even getal uit en de stippen vormen een steeds bredere band die de komeet van Goldbach heet. Hij heeft afzonderlijke strengen omdat de priemfactoren van n ertoe doen: als 3 een deler is van n, is geen enkele n − p een veelvoud van 3 voor een priemgetal p boven 3, dus hebben zulke getallen meer splitsingen. In 1923 voorspelden G. H. Hardy en J. E. Littlewood het aantal: ongeveer 0,66 · n/(ln n)², waarbij 0,66 de priemtweelingconstante is, verhoogd met (p − 1)/(p − 2) voor elk oneven priemgetal p dat n deelt. Hun formule is ook een vermoeden, maar komt voor grote n tot op ongeveer één procent overeen met de aantallen.
Wat er bewezen is
In 1937 bewees Ivan Vinogradov dat elk voldoende groot oneven getal de som van drie priemgetallen is, en in 2013 bracht Harald Helfgott de grens omlaag tot elk oneven getal groter dan 5, waarmee dit zwakke vermoeden van Goldbach werd beslecht. Voor de even versie toonden wiskundigen in 1938 aan dat bijna alle even getallen sommen van twee priemgetallen zijn, zodat uitzonderingen, als die er zijn, verwaarloosbaar zeldzaam zijn. In 1973 bewees Chen Jingrun dat elk voldoende groot even getal de som is van een priemgetal en een getal dat priem is of het product van twee priemgetallen. De laatste stap, naar elke keer twee priemgetallen, ontbreekt nog steeds.
Verken het zelf
Open de tester en typ een even getal tot 4 × 10^18. De tabel toont elk geprobeerd priemgetal en waarom n − p faalde, tot de eerste splitsing; de tegels voegen de splitsing toe die het dichtst bij n/2 ligt en de schatting van Hardy en Littlewood van het aantal splitsingen. Tot 10 miljoen wordt elke splitsing getekend als een boog van p naar n − p. Kies een moeilijk geval om een lange zoektocht te zien, of schakel over naar de komeet om de splitsingen van elk even getal tot 200.000 te zien.
Veelgestelde vragen
Kan 2 een van de priemgetallen zijn?
Alleen voor 4 = 2 + 2. Voor elk groter even getal zou 2 + q = n betekenen dat q even is en groter dan 2, dus niet priem. Elke andere splitsing gebruikt twee oneven priemgetallen.
Waarom is het zo moeilijk te bewijzen?
De priemgetallen worden gedefinieerd via vermenigvuldiging, maar het vermoeden gaat over optelling, en er zijn weinig hulpmiddelen die die twee verbinden. Methoden die laten zien dat bijna elk even getal werkt, of dat een priemgetal plus een bijna-priemgetal werkt, laten tot nu toe altijd een klein gat open.
Is er ooit een prijs geweest voor een bewijs?
Ja. Om de roman Oom Petros en het vermoeden van Goldbach te promoten, boden de uitgevers Faber and Faber en Bloomsbury een miljoen dollar voor een bewijs dat tussen maart 2000 en maart 2002 werd ingediend. Niemand heeft de prijs opgeëist.
Wat als er een tegenvoorbeeld bestaat?
Het zou groter moeten zijn dan 4 × 10^18, en het zou helemaal geen splitsingen hebben, terwijl de even getallen eromheen er elk ongeveer 10^15 hebben. De formule van Hardy en Littlewood maakt dat uiterst onwaarschijnlijk, maar waarschijnlijk is niet bewezen.
Klaar om het te proberen?
Open PictorX in je browser - geen installatie, geen creditcard nodig om te starten.
Test het vermoeden van Goldbach