Moleculen en chemische bindingen uitgelegd
Alles om je heen, van het water dat je drinkt tot het DNA in je cellen, bestaat uit moleculen: groepen atomen die bij elkaar worden gehouden door gedeelde elektronen. Een paar eenvoudige regels bepalen welke atomen zich kunnen verbinden, hoeveel bindingen elk atoom vormt en welke vorm het molecuul krijgt. Zo werken ze.
Atomen willen een volle buitenste schil
De elektronen van een atoom zitten in schillen, en de buitenste schil bepaalt hoe het reageert. De meeste atomen zijn het stabielst met acht elektronen in die schil, waterstof met twee. Edelgassen zoals neon hebben al een volle schil en reageren nauwelijks. Andere atomen komen daar door elektronen te delen met hun buren. Zuurstof heeft zes buitenste elektronen, dus deelt het er nog twee; koolstof heeft er vier, dus deelt het er vier. Het aantal bindingen dat een atoom zo vormt, is zijn valentie: 1 voor waterstof, 2 voor zuurstof, 3 voor stikstof en 4 voor koolstof.
Enkele, dubbele en drievoudige bindingen
Een covalente binding is een elektronenpaar dat door twee atomen wordt gedeeld. Twee atomen kunnen één, twee of drie paren delen: een enkele, dubbele of drievoudige binding. Elk extra paar trekt de atomen dichter naar elkaar toe en houdt ze steviger vast: een enkele koolstof–koolstofbinding is ongeveer 1,54 Å lang, een dubbele 1,34 Å en een drievoudige 1,20 Å. Een dubbele binding telt als twee van de bindingen van een atoom, dus in koolstofdioxide, O=C=O, gebruikt het koolstofatoom al zijn vier bindingen voor twee zuurstofatomen. In stikstofgas, N≡N, delen de twee atomen drie paren, een van de sterkste bindingen in de scheikunde, en daarom reageert de stikstof in de lucht zo weinig.
Vrije elektronenparen
Buitenste elektronen die een atoom niet deelt, blijven in paren bij het atoom: vrije elektronenparen. Zuurstof in water deelt twee van zijn zes buitenste elektronen en houdt de andere vier als twee vrije elektronenparen; stikstof in ammoniak houdt er één. Vrije elektronenparen houden geen atomen bij elkaar, maar ze nemen ruimte in rond het atoom en duwen de bindingen dichter naar elkaar toe, en ze zorgen ervoor dat water en ammoniak andere moleculen aantrekken. In een lewisstructuur worden ze getekend als paren stippen, net als in de bouwer.
Formule en molaire massa
Een molecuulformule telt de atomen van elk element: H₂O is twee waterstofatomen en één zuurstofatoom. De gebruikelijke volgorde voor organische verbindingen, het Hill-systeem, zet koolstof eerst, dan waterstof en dan de andere elementen op alfabetische volgorde, dus ethanol is C₂H₆O. De molaire massa is de massa van één mol moleculen, ongeveer 6,022 × 10²³ stuks, in gram: de som van de atoommassa's. Voor water is dat 2 × 1,008 + 15,999 ≈ 18,02 g/mol, dus 18 gram water bevat één mol moleculen.
De vorm van een molecuul: VSEPR
VSEPR, valence shell electron pair repulsion of afstoting van elektronenparen in de valentieschil, voorspelt vormen vanuit één idee: de elektronenparen rond een atoom stoten elkaar af en spreiden zich zo ver mogelijk uit. Twee paren staan tegenover elkaar, 180° uit elkaar, zoals in het lineaire koolstofdioxide. Drie spreiden zich tot 120° in een platte driehoek, zoals in formaldehyde. Vier wijzen naar de hoeken van een tetraëder, 109,5° uit elkaar, zoals in methaan. Vrije elektronenparen tellen ook als paren, maar ze duwen iets harder, dus ammoniak met één vrij paar is een piramide met hoeken van ongeveer 107°, en water met twee is gebogen met ongeveer 104,5°. Dubbele en drievoudige bindingen tellen elk als één richting.
Isomeren
Dezelfde atomen kunnen op verschillende manieren verbonden zijn. Ethanol, CH₃CH₂OH, en dimethylether, CH₃OCH₃, zijn allebei C₂H₆O, maar ethanol is een vloeistof die kookt bij 78 °C en dimethylether een gas dat kookt bij −24 °C. Moleculen zoals deze, met dezelfde formule maar een andere structuur, heten isomeren. Butaan, C₄H₁₀, heeft er twee, en bij C₁₀H₂₂ zijn het er al 75. Daarom tekenen scheikundigen structuren en schrijven ze niet alleen formules op.
Probeer het zelf
Plaats in de Molecuulbouwer een zuurstofatoom en twee waterstofatomen, verbind ze en zie de formule H₂O worden; open dan 3D en zie de knik die de vrije elektronenparen veroorzaken. Bouw koolstofdioxide met twee dubbele bindingen en zie dat het recht blijft, of ethanol en dimethylether uit dezelfde atomen. Selecteer een atoom om zijn bindingen, vrije elektronenparen en vorm te lezen, selecteer een binding om te zien wat voor binding het is, en zet Uitdagingen aan om vijftien moleculen te bouwen voor punten.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een covalente binding en een ionbinding?
In een covalente binding delen twee atomen elektronen, zoals niet-metalen als koolstof, zuurstof en waterstof dat in moleculen doen. In een ionbinding geeft een atoom elektronen af aan een ander, en de geladen ionen die zo ontstaan trekken elkaar aan, zoals natrium en chloride in keukenzout. Zout vormt geen losse moleculen maar een kristal van ionen, en daarom gebruikt de bouwer alleen covalente bindingen.
Wat is de octetregel?
De vuistregel dat atomen bindingen vormen tot ze acht elektronen in hun buitenste schil hebben, zoals een edelgas. Hij verklaart de valentie van koolstof, stikstof, zuurstof en de halogenen. Waterstof stopt bij twee, en elementen vanaf de derde periode, zoals fosfor en zwavel, kunnen er meer dan acht hebben, zoals in fosforzuur en zwavelzuur.
Waarom is water gebogen en koolstofdioxide recht?
Het koolstofatoom in koolstofdioxide heeft twee dubbele bindingen en geen vrije elektronenparen, dus zijn twee richtingen wijzen tegengesteld, 180° uit elkaar. Het zuurstofatoom in water heeft twee enkele bindingen en twee vrije elektronenparen: vier paren die ruwweg naar de hoeken van een tetraëder wijzen. Slechts twee daarvan dragen waterstofatomen, dus het molecuul ziet er gebogen uit, met ongeveer 104,5°.
Waarom hebben de atomen deze kleuren?
De kleuren volgen de CPK-conventie die sinds de jaren 1950 in molecuulmodellen wordt gebruikt, genoemd naar Corey, Pauling en Koltun: waterstof wit, koolstof zwart, stikstof blauw, zuurstof rood, zwavel geel, chloor groen en fosfor oranje. Zo kun je een model in één oogopslag lezen.
Klaar om het te proberen?
Open PictorX in je browser - geen installatie, geen creditcard nodig om te starten.
Bouw een molecuul