Każdy krok trwa

    Więcej o paradoksach Zenona

    Paradoksy Zenona

    Dwa i pół tysiąca lat temu Zenon z Elei dowodził, że nic nie może się poruszać: zanim dojdziesz do drzwi, musisz dojść do połowy drogi, potem do połowy reszty, i tak bez końca. Achilles nigdy nie wyprzedzi żółwia, a lecąca strzała w każdej chwili pozostaje w bezruchu. Przejdź przez te argumenty ruch po ruchu, potem puść kroki w ich rzeczywistym czasie i patrz, jak biegacz dobiega do celu, bo nieskończenie wiele kroków może zmieścić się w skończonym czasie. Wybierz paradoks. Krok dodaje kolejny z nieskończenie wielu kroków Zenona; Odtwórz uruchamia je – albo po jednym na takt, co nigdy się nie kończy, albo każdy w jego własnym czasie, co kończy się dokładnie wtedy, gdy biegacz dobiega do celu. Dla Achillesa ustaw przewagę żółwia i obie prędkości. Dla strzały wybierz moment jej zamrożenia i naciśnij Krok, aby skrócić przedział czasu o połowę: średnie prędkości na coraz krótszych przedziałach zbliżają się do prędkości w tej chwili.

    Jak to działa

    1. Wybierz paradoks: dychotomię, Achillesa i żółwia albo strzałę.
    2. Naciśnij Krok, aby wykonać kolejny krok Zenona, albo Odtwórz – każdy krok może trwać tyle samo albo swój rzeczywisty czas.
    3. Odczytaj kafelki, wykres sum na tle ich granicy i tabelę kroków, a potem zmień przewagę, prędkości lub moment zamrożenia.

    Nieskończenie wiele kroków, jedna skończona suma

    Dychotomia dzieli bieg na połowy: 1/2 drogi, potem 1/4, potem 1/8, bez końca. Zenon wywnioskował, że biegacz nigdy nie dobiegnie do mety, bo zawsze zostaje jeszcze jeden krok. A jednak suma 1/2 + 1/4 + 1/8 + … wynosi dokładnie 1: po n krokach pokonane jest 1 − 1/2ⁿ, a luka 1/2ⁿ staje się mniejsza od każdej odległości, jaką zechcesz podać. Przy stałej prędkości każdy krok trwa też o połowę krócej niż poprzedni, więc wszystkie razem zajmują skończony czas. Odtwarzaj kroki po jednym na takt, a biegacz zdaje się pełznąć w nieskończoność; odtwarzaj je w ich rzeczywistym czasie, a biegacz dobiegnie zgodnie z planem.

    Achilles, żółw i strzała

    Daj żółwiowi 10 m przewagi i niech Achilles biegnie dziesięć razy szybciej. Gdy dotrze do miejsca startu żółwia, ten przepełznie o 1 m dalej; gdy Achilles pokona ten metr, żółw przesunie się o kolejne 10 cm, i tak dalej. Odstępy maleją za każdym razem o ten sam czynnik – to szereg geometryczny – a czasy sumują się do 10/9 sekundy: właśnie wtedy i właśnie tam Achilles zrównuje się z żółwiem. Paradoks strzały jest inny: w pojedynczej chwili strzała się nie porusza, jak więc może lecieć? Odpowiedź brzmi: prędkość w danej chwili to granica, czyli wartość, do której dąży prędkość średnia na przedziale, gdy przedział kurczy się do zera.

    Często zadawane pytania

    Jak nieskończenie wiele liczb może dać skończoną sumę?

    Gdy maleją dostatecznie szybko. W szeregu geometrycznym a + ar + ar² + … każdy wyraz to poprzedni pomnożony przez r, a jeśli r leży między −1 a 1, sumy częściowe dążą do a / (1 − r). Dla 1/2 + 1/4 + … daje to (1/2) / (1 − 1/2) = 1. Nie każdy malejący szereg jest zbieżny: 1 + 1/2 + 1/3 + 1/4 + … rośnie nieograniczenie, choć bardzo powoli.

    Kiedy Achilles dogoni żółwia?

    Przy przewadze d, prędkości Achillesa va i prędkości żółwia vt Achilles dogania żółwia po d / (va − vt) sekundach, w odległości d · va / (va − vt) od swojego startu. Aplikacja sumuje też kroki Zenona jeden po drugim i pokazuje, że ich łączny czas dąży dokładnie do tej wartości.

    Czy rachunek różniczkowy rozwiązał paradoksy Zenona?

    Rozwiązał ich stronę matematyczną. Ścisła teoria granic i szeregów zbieżnych, rozwinięta w XIX wieku przez Cauchy'ego, Weierstrassa i innych, pokazuje dokładnie, jak nieskończenie wiele kroków może mieć skończoną sumę i jak definiuje się prędkość w danej chwili. Niektórzy filozofowie twierdzą, że głębsze pytanie – czy wykonanie nieskończenie wielu zadań ma sens fizycznie – to osobna sprawa.

    Co pokazuje wykres strzały?

    Średnią prędkość strzały na coraz krótszych przedziałach zaczynających się w momencie zamrożenia, na tle dokładnej prędkości w tym momencie. Za każdym razem, gdy przedział zostaje skrócony o połowę, prędkość średnia zbliża się do prędkości w tej chwili – i właśnie tak definiuje się pochodną.

    Czy cokolwiek jest wysyłane na serwer?

    Nie. Wszystkie obliczenia i rysunki działają w twojej przeglądarce, a ostatnie ustawienia zostają w lokalnej pamięci tej przeglądarki.

    Chcesz wypróbować?

    Otwórz PictorX w swojej przeglądarce — do uruchomienia nie jest wymagana żadna instalacja ani karta kredytowa.

    Przejdź do edytora