De drakenkromme uitgelegd

De drakenkromme is de fractal die je met je handen kunt maken. Vouw een strook papier een paar keer dubbel, zet elke vouw in een rechte hoek, en de strook neemt de vorm aan van een kleine draak. Vouw verder, in gedachten tenminste, en de draak wordt een kromme die zichzelf eindeloos raakt zonder ooit te kruisen, een oppervlak vult en met kopieën van zichzelf in elkaar past om het hele vlak te bedekken.

De Heighway-draak na tien vouwbeurten, gekleurd van begin tot eind
De Heighway-draak na tien vouwbeurten, gekleurd van begin tot eind

Papier vouwen

Neem een lange strook papier en vouw hem dubbel, het rechteruiteinde over het linker. Vouw hem op dezelfde manier nog eens dubbel, en nog eens. Vouw hem nu open en zet elke vouw in een rechte hoek. Na één vouwbeurt is de strook een hoek; na twee is hij een haak; na vier of vijf begint hij te lijken op een zeedraak met een opgekrulde staart. Elke vouwbeurt verdubbelt het aantal rechte stukken: n vouwbeurten geven 2ⁿ segmenten en 2ⁿ − 1 vouwen. Papier laat maar zeven of acht vouwbeurten toe, maar de regel kun je eindeloos herhalen.

Openvouwen: een kopie die uitklapt

Maak de laatste vouwbeurt van een gevouwen strook ongedaan en de tweede helft van het papier draait weg van de eerste helft, rond de vouw die ze delen. Dat is de hele constructie: de draak van niveau n is de draak van niveau n − 1, gevolgd door een kopie van zichzelf die achterstevoren loopt en een kwartslag is gedraaid om het eindpunt. De generator laat dit zien terwijl de kromme groeit: de kopie begint boven op de kromme en klapt 90° uit, terwijl de afbeelding draait en krimpt, zodat de twee uiteinden van de kromme blijven waar ze zijn.

De vouwrij

Van één kant gezien is elke vouw van de opengevouwen strook een dal (∨) of een berg (∧). Eén vouwbeurt geeft ∧. Twee geven ∧∧∨, drie geven ∧∧∨∧∧∨∨. Elke rij is de vorige rij, een nieuwe ∧ in het midden, en nog eens de vorige rij, maar achterstevoren en met elke vouw omgekeerd, omdat de tweede helft van het papier ondersteboven lag. Dit is de regelmatige papiervouwrij. Er is een kortere weg voor vouw nummer k: deel k door 2 tot het oneven is; als dat oneven getal bij deling door 4 rest 1 geeft, is de vouw van de ene soort, en als het rest 3 geeft, van de andere. De rij herhaalt zichzelf nooit.

Hij raakt zichzelf, maar kruist nooit

Vanaf niveau 4 komt de draak terug bij hoekpunten die hij al heeft bezocht. Het lijkt alsof de kromme zichzelf daar kruist, maar dat doet hij niet: bij elk van die punten buigt de kromme af, zoals twee wegen die elkaar op een hoek ontmoeten zonder kruispunt. Door de hoeken af te ronden wordt dit zichtbaar, en de afbeelding wordt één enkele draad die door een vierkant rooster slingert, elk hoekpunt van het rooster hoogstens twee keer bezoekt en geen enkel segment twee keer tekent.

Een kromme die een oppervlak vult

Elk niveau verdubbelt het aantal segmenten en maakt ze 1/√2 keer zo lang, zodat de lengte van de kromme telkens met √2 wordt vermenigvuldigd en onbeperkt groeit. De draak bestaat uit 2 kopieën van zichzelf, elk geschaald met 1/√2, wat een dimensie geeft van log 2 / log √2 = 2: de voltooide kromme is geen dunne lijn maar bedekt een oppervlak, de helft van de oppervlakte van het vierkant op het lijnstuk tussen zijn twee uiteinden. De rand van dat oppervlak is zelf een fractal, met een dimensie van ongeveer 1,524.

Het vlak betegelen

Draken passen in elkaar als puzzelstukken. Twee draken rug aan rug, waarvan één een halve slag is gedraaid, vormen de tweelingdraak, en kopieën van de tweelingdraak bedekken het vlak zonder gaten of overlappingen. Vier draken die in één punt beginnen, telkens een kwartslag verder gedraaid, vullen het vlak rond dat punt en lopen nooit over hetzelfde segment. Chandler Davis en Donald Knuth werkten deze eigenschappen in 1970 uit en legden een verband tussen de tweelingdraak en het schrijven van getallen in het grondtal −1 + i.

Donald Knuth in het Computer History Museum.
Donald Knuth in het Computer History Museum.

De terdragon en de Lévy-C-kromme

Vouw de strook in drieën in plaats van in tweeën, zet de vouwen op 120°, en je krijgt de terdragon, eveneens beschreven door Davis en Knuth: elk segment wordt er drie, elk 1/√3 keer zo lang, op een rooster van driehoeken. Ook hij vult een oppervlak, met een rand van dimensie log 4 / log 3 ≈ 1,262, dezelfde als die van de Koch-kromme. De Lévy-C-kromme, in 1938 bestudeerd door Paul Lévy, gebruikt de regel van de draak zonder de afwisseling: elk segment wordt er twee in een rechte hoek, altijd aan dezelfde kant. Anders dan de draak loopt hij wél over zijn eigen segmenten, en zijn rand heeft een dimensie van ongeveer 1,934.

Ontdekking en roem

De NASA-natuurkundige John Heighway vond de kromme in 1966 door papier te vouwen, en bestudeerde hem met zijn collega's Bruce Banks en William Harter. Martin Gardner beschreef hem in 1967 in zijn rubriek Mathematical Games in Scientific American. In 1990 verscheen de draak boven de hoofdstukken van Michael Crichtons roman Jurassic Park, telkens met één vouw meer, als beeld van kleine oorzaken die uitgroeien tot ingewikkeld gedrag.

Ontdek het zelf

Open de drakenkrommegenerator en druk op ‘Afspelen’ om te zien hoe het papier zich niveau voor niveau ontvouwt, tot 131.072 segmenten. Kleur de kromme langs zijn lengte om zijn pad te volgen, of per kopie om de kleinere draken te zien waaruit hij bestaat. Rond de hoeken af om na te gaan dat hij zichzelf nooit kruist, en schakel over naar de tweelingdraak, vier draken rond een punt, de terdragon en de Lévy-C-kromme.

Veelgestelde vragen

Waarom heet hij de drakenkromme?

Vanwege zijn vorm na een stuk of tien vouwbeurten: een lijf van krullen, met een kop aan het ene uiteinde en een opgerolde staart aan het andere, als een zeedraak. De naam komt van Heighway en zijn collega's. De kromme wordt ook de Heighway-draak, de Harter-Heighway-draak en, naar de roman, de Jurassic Park-fractal genoemd.

Hoe vaak kun je papier echt vouwen?

Ongeveer zeven keer bij een gewoon vel, omdat elke vouwbeurt de dikte verdubbelt en de lengte halveert. Het record is 12 vouwbeurten, in 2002 gevestigd door Britney Gallivan met een strook tissuepapier van ongeveer 1.200 meter lang. Een strook die 17 keer is gevouwen, het diepste niveau dat de generator tekent, zou 131.072 lagen dik zijn.

Kruist de drakenkromme zichzelf?

Nee. Hij bezoekt sommige hoekpunten twee keer, maar buigt elke keer af in plaats van te kruisen, en hij tekent nooit hetzelfde segment twee keer. Rond in de generator de hoeken af om de kromme te zien als één draad zonder kruisingen.

Wat is de dimensie van de drakenkromme?

De kromme zelf heeft dimensie 2, omdat hij bestaat uit twee kopieën van zichzelf, geschaald met 1/√2, en een oppervlak vult. De rand van dat oppervlak heeft een fractale dimensie van ongeveer 1,524.

Klaar om het te proberen?

Open PictorX in je browser - geen installatie, geen creditcard nodig om te starten.

Open de drakenkrommegenerator