Periyodik tablo nasıl çalışır
1869'da Dmitri Mendeleyev o zaman bilinen 63 elementi bir tabloya dizdi ve hiçbir şeyin uymadığı yerlerde boşluklar bıraktı. Düzeninden o kadar emindi ki eksik elementleri kimse bulmadan önce tarif etti. Bugün tabloda 118 element var ve aynı düzen her birinin neden öyle davrandığını açıklıyor.
Atom numarası
Her element atom numarasıyla tanımlanır: atomlarının her birinin çekirdeğindeki proton sayısı. Hidrojenin atom numarası 1, karbonun 6, altının 79'dur. Tablo elementleri atom numarası sırasına göre dizer ve nötr bir atomda proton sayısı kadar elektron bulunur. Bu elektronlar ve nasıl dizildikleri, bir elementin davranışına dair neredeyse her şeyi belirler.
Periyotlar ve gruplar
Satırlara periyot denir. Her periyot yeni bir elektron katmanı açan bir atomla başlar, bu yüzden periyot numarası bir atomun kaç katman kullandığını söyler. Sütunlara grup denir ve 1'den 18'e kadar numaralanır. Aynı gruptaki atomların dış katmanında aynı sayıda elektron bulunur. Bu yüzden 1. gruptaki alkali metallerin hepsi suyla tepkimeye girer, 17. gruptaki halojenlerin hepsi tuz oluşturur ve 18. gruptaki soy gazlar neredeyse hiç tepkimeye girmez.
Bloklar ve elektron dizilimleri
Elektronlar s, p, d ve f adlı alt katmanları doldurur; bunlar 2, 6, 10 ve 14 elektron alır. Tablonun blokları bir elementin hangi alt katmanı doldurduğunu gösterir: solda s bloku, sağda p bloku, ortada geçiş metallerinin d bloku, altta da lantanit ve aktinitlerin f bloku. Elektron dizilimi dolu alt katmanları, çoğu zaman en yakın soy gazdan sonra sıralar; bu yüzden demirin dizilimi [Ar] 3d6 4s2 olarak yazılır. Birkaç element basit doluluk sırasına uymaz: krom ve bakır bir elektronu 4s'ten 3d'ye taşır, çünkü yarı dolu ya da tam dolu bir d alt katmanı özellikle kararlıdır.
Eğilimler
Bir periyotta soldan sağa gidildikçe çekirdek proton kazanırken elektronlar aynı katmanda kalır, bu yüzden daha sıkı tutulur: atomlar küçülür ve elektronegatiflik, yani paylaşılan elektronlara uygulanan çekim, 3,98 ile florda en yüksek değerine kadar artar. Bir grupta aşağı inildikçe her atom bir katman ekler, bu yüzden atomlar büyür ve dış elektronlarını daha kolay verir. Sezyumun lityumdan çok daha aktif olmasının ve metalik karakterin tablonun sol altına doğru artmasının nedeni budur.
Tarihçe
Johann Döbereiner 1829'da birbirine benzeyen üçlü element aileleri fark etti, John Newlands da 1865'te özelliklerin her sekiz elementte bir tekrarlandığını gördü. 1869'da Dmitri Mendeleyev ve ondan bağımsız olarak Lothar Meyer ilk gerçek periyodik tabloları oluşturdu. Mendeleyev'in eka-alüminyum, eka-bor ve eka-silisyum öngörüleri, 1875'te galyumun, 1879'da skandiyumun ve 1886'da germanyumun keşfiyle doğrulandı. 1913'te Henry Moseley asıl sıralama ilkesinin atom numarası olduğunu gösterdi; 1940'larda ise Glenn Seaborg aktinitleri ayrı bir satıra taşıdı. Yedinci periyot, nihonyum, moskovyum, tennesin ve oganesson'un adlandırıldığı 2016'da tamamlandı.
Keşfet
Periyodik tabloyu aç ve atom kütlesini, grubunu, periyodunu, bloğunu, elektron dizilimini ve elektronegatifliğini, katman katman çizilmiş elektronlarıyla birlikte görmek için herhangi bir elemente tıkla. Metalleri, yarı metalleri ve ametalleri görmek için tabloyu kategoriye, s, p, d ve f bölgelerini görmek için bloğa, birkaç sıvı ve gazı bulmak için hâle, değerlerin sağ üste doğru arttığını görmek için de elektronegatifliğe göre renklendir. Yalnızca o grubu vurgulamak için açıklamadaki bir öğeye tıkla.
Sık sorulan sorular
Periyodik tabloyu kim buldu?
Genellikle 1869 tarihli tablosu ve keşfedilmemiş elementlere dair başarılı öngörüleri nedeniyle Dmitri Mendeleyev'e mal edilir. Lothar Meyer neredeyse aynı zamanda benzer bir tablo yayımladı; onlardan önce de birkaç kimyager düzenin bazı parçalarını fark etmişti.
Hidrojen nereye ait?
Bir dış elektronu olduğu için genellikle alkali metallerin üstüne konur, ama bir gaz ve bir ametaldir ve bazı yönleriyle bir elektron daha alması gereken halojenlere benzer. Yeri bir uzlaşma meselesidir.
Hangi elementler oda sıcaklığında sıvıdır?
20 °C'de yalnızca brom ve cıva. Galyum ve sezyum bunun biraz üstünde, yaklaşık 30 °C ve 28 °C'de erir; yani sıcak bir avuçta erirler.
Lantanitler ve aktinitler neden ayrı çizilir?
Bunlar f alt katmanını doldurur ve 6. ile 7. periyotlarda, 2. ve 3. gruplar arasında yer alır. Yerlerine çizilseler tablo 32 sütun genişliğinde olurdu, bu yüzden genellikle ana tablonun altında iki satır olarak gösterilirler.
Denemeye hazır mısınız?
PictorX'i tarayıcınızda açın — kurulum gerekmez, başlamak için kredi kartı gerekmez.
Periyodik tabloyu keşfet